Inhoud van dit artikel
- Eraf of eind: waarom er twee temperaturen zijn
- Kerntemperatuur rundvlees
- Kerntemperatuur varkensvlees
- Kerntemperatuur kip en ander gevogelte
- Kerntemperatuur lam, kalf en wild
- Kerntemperatuur vis en schaaldieren
- Gehakt en worst: altijd door en door
- Zo meet je de kerntemperatuur
- Rusten na de barbecue
- Veelgestelde vragen over de kerntemperatuur van vlees
De kerntemperatuur is de temperatuur in het dikste deel van het vlees, en die bepaalt of het gaar is. De belangrijkste waarden: rundvlees medium-rare 54 tot 56 graden, varkenshaas 63, kipfilet 74, kippendij 78 tot 82, zalm 50 tot 60 en gehakt altijd 70 tot 72 graden. Omdat vlees na de barbecue nog doorgaart, haal je het er een paar graden eerder af. Hieronder staan per vleessoort de temperatuur om het eraf te halen en de eindtemperatuur na het rusten.
Eraf of eind: waarom er twee temperaturen zijn
Als je vlees van de barbecue haalt, is de buitenkant veel heter dan de kern. Die warmte trekt tijdens het rusten nog naar binnen, waardoor de kerntemperatuur blijft stijgen. Dat heet doorgaren. Wie wacht tot het vlees op de barbecue de gewenste temperatuur heeft, eindigt dus altijd een paar graden te ver.
In de tabellen hieronder staan daarom twee kolommen. Eraf is de temperatuur waarop je het vlees van de barbecue haalt. Eind is de temperatuur na het rusten, en dat is de gaarheid die je proeft. Hoeveel het vlees doorgaart, hangt af van de grootte van het stuk en hoe heet het gegaard is:
| Situatie | Doorgaren na de barbecue |
|---|---|
| Kipfilet, visfilet, varkenshaas | 1-3 °C |
| Steak van 3 tot 4 cm, direct gegrild | 2-4 °C |
| Eerst indirect, dan kort en heet dichtgeschroeid (reverse sear) | 5-6 °C |
| Grote stukken zoals rollade, hele kalkoen | 3-6 °C |
| Low & slow (brisket, pulled pork) | Weinig; hier telt de malsheid |
Kerntemperatuur rundvlees
Bij rundvlees uit één stuk kies je zelf de gaarheid. De bacteriën zitten aan de buitenkant en die wordt bij het grillen ruim heet genoeg. Voor de meeste steaks is medium-rare het beste: het vet in het vlees smelt dan net en het vlees blijft sappig.
Gaarheidsschaal
Eindtemperatuur na het rusten. Haal het vlees er 2 tot 4 graden eerder af.
Warm rood tot roze kern. Het vet smelt zonder dat het vlees zijn sap verliest.
| Stuk | Eraf | Eind |
|---|---|---|
| Steaks (ribeye, entrecote, biefstuk, ossenhaas, bavette, flat iron) medium-rare | 50-52 °C | 54-56 °C |
| Côte de boeuf, tomahawk, picanha, tri-tip met reverse sear | 48-50 °C | 54-56 °C |
| Rundvlees rare | 46-47 °C | 50 °C |
| Rundvlees medium | 55-56 °C | 58-60 °C |
| Runderrollade, rosbief | 50-54 °C | 54-58 °C |
| Brisket | 90-95 °C en de prikpentest | Rusten minimaal 1 uur |
| Short ribs | 93-96 °C en de prikpentest | Rusten 30 min of langer |
| Hamburger, rundergehakt | 70-72 °C | 70-72 °C |
Hoe reverse sear werkt bij een dik stuk met bot, staat stap voor stap bij de côte de boeuf op de bbq.
Brisket en short ribs: temperatuur is niet genoeg
Taaie stukken met veel bindweefsel gaar je niet op gaarheid maar op malsheid. Het collageen in brisket en short ribs moet uren op hoge kerntemperatuur zijn om te smelten tot gelatine. Rond 65 tot 75 graden blijft de temperatuur vaak uren hangen, de zogenaamde stall: het vlees koelt af doordat er vocht verdampt aan het oppervlak. Veel barbecueërs pakken brisket rond 70 graden in butcher paper in zodra de korst goed gezet is. Klaar is hij tussen 90 en 95 graden, maar pas echt als een prikpen of thermometer er overal in gaat als in zachte boter. Short ribs zijn klaar tussen 93 en 96 graden met dezelfde test. Brisket rust minimaal een uur, liefst twee of langer, ingepakt in een koelbox.
Kerntemperatuur varkensvlees
Varkensvlees hoeft niet meer grijs en droog. Vlees uit één stuk, zoals varkenshaas en karbonade, mag licht roze zijn. Taaie, vette stukken zoals schouder en ribs gaar je juist veel verder, tot het bindweefsel is gesmolten.
| Stuk | Eraf | Eind |
|---|---|---|
| Varkenshaas | 60-62 °C | 63 °C, licht roze |
| Karbonade, fricandeau, varkensfilet | 60-62 °C | 63-65 °C |
| Varkensrollade (schouder) | 67-72 °C | 70-75 °C |
| Spareribs | 90-95 °C of de buigtest | – |
| Pulled pork (schouder) | 92-96 °C | Rusten 30-60 min |
| Worst, saucijs, varkensgehakt | 70-72 °C | 70-72 °C |
Waarom varkenshaas roze mag en waar je bij het meten op let, lees je bij de kerntemperatuur van varkenshaas. Boven de 68 graden wordt een haas droog. Voor schouder is het verhaal omgekeerd: daar is pas mals wat ver boven de 90 graden komt, zoals uitgelegd bij de kerntemperatuur van pulled pork. Spareribs zijn klaar als ze bij het optillen met een tang in het midden doorbuigen en het vlees aan de bovenkant begint te scheuren.
Kerntemperatuur kip en ander gevogelte
Bij kip en kalkoen telt een minimale kerntemperatuur, ook als het vlees uit één stuk is. Salmonella en campylobacter kunnen ook in het vlees zitten, niet alleen aan de buitenkant. Bij 74 graden in het dikste deel zijn ze direct onschadelijk, of bij 70 graden als die twee minuten vastgehouden worden.
| Stuk | Eraf | Eind |
|---|---|---|
| Kipfilet, kalkoenborst | 72 °C | 74 °C |
| Kippendij, drumstick, vleugel | 78-82 °C | 78-82 °C of iets hoger |
| Hele kip | Dij 80 °C, borst 72 °C | Borst 74 °C |
| Kalkoendij | 78-82 °C | 78-82 °C of iets hoger |
| Eendenborst (rosé) | 54 °C | 56-57 °C |
| Eendenbout (confit, gestoofd) | 85 °C of hoger | – |
| Kipgehakt, kipworst | 74 °C | 74 °C |
Dij en poot gaar je verder dan filet omdat ze veel bindweefsel en vet hebben: bij 74 graden zijn ze veilig maar nog taai, bij 80 graden mals. Het hele verhaal, met meetplekken per deel, staat bij de kerntemperatuur van kip. Eend is de uitzondering op de regel: eendenborst wordt net als rundvlees rosé gegeten.
Kerntemperatuur lam, kalf en wild
| Stuk | Eraf | Eind |
|---|---|---|
| Lamsrack, lamskotelet (rosé) | 53-55 °C | 56-58 °C |
| Lamsbout (rosé) | 53-56 °C | 56-60 °C |
| Lamsschouder (pulled) | 90 °C | – |
| Kalfsentrecote, kalfsoester (rosé) | 55-58 °C | 58-62 °C |
| Hertenbiefstuk, reerug | 48-52 °C | 52-56 °C |
| Wild zwijn | 65-67 °C | 68-70 °C, goed door |
Lam is op zijn best rosé, met een randje vet dat goed is uitgebakken. Voor koteletten met marinade en serveertips kun je terecht bij de lamskoteletten op de bbq. Hert en ree zijn heel mager. Ga daar nooit voorbij medium, want zonder vet tussen de vezels wordt het vlees snel droog en krijgt het een leverachtige smaak. Wild zwijn is de uitzondering in het wild: zwijnen kunnen trichinella dragen, dus dat vlees gaar je altijd goed door.
Kerntemperatuur vis en schaaldieren
| Vis | Kerntemperatuur |
|---|---|
| Zalm, glazig en sappig | 50-52 °C |
| Zalm, helemaal gaar | 55-60 °C |
| Warm gerookte zalm | 55-58 °C |
| Witvis (kabeljauw, zeebaars, dorade) | 55-60 °C |
| Tonijn | 40-45 °C in de kern, kort en heet |
| Garnalen | Net ondoorzichtig, circa 60 °C |
Vis is bij veel lagere temperaturen gaar dan vlees, omdat het eiwit en bindweefsel van koudwatervis bij lagere temperaturen veranderen. Haal vis er 1 tot 2 graden voor je doel af. Meer over glazig versus gaar, parasieten en meten in dunne filets lees je bij de kerntemperatuur van zalm en andere vis.
Gehakt en worst: altijd door en door
Bij een steak zitten de bacteriën aan de buitenkant, en die wordt heet genoeg. Bij gehakt, hamburgers en worst is de buitenkant door het malen door het hele vlees verspreid. Daarom moet gemalen vlees overal minstens 70 tot 72 graden halen, ook in het midden van een dikke burger. Voor kipgehakt en kipworst is dat 74 graden. Een rosé hamburger kan alleen veilig als je het vlees zelf vlak voor het bakken maalt van een stuk waarvan je de buitenkant eerst hebt weggesneden of dichtgeschroeid. Uit de winkel: altijd door.
Het Voedingscentrum geeft zwangere vrouwen het advies om vlees altijd goed door te bakken, vanwege toxoplasmose. Rosé biefstuk of varkenshaas kan dan alleen als het vlees eerst is ingevroren: minimaal drie dagen op min 20 graden of vier dagen op min 12 graden.
Zo meet je de kerntemperatuur
Een thermometer meet alleen goed als hij op de goede plek zit. De sensor zit in de laatste centimeter van de punt, en die moet precies in het koudste deel van het vlees.
- Meet in het dikste deel. Dat is het laatst gaar. Bij een taps stuk zoals varkenshaas of kipfilet is dat de dikke kop.
- Steek bij platte stukken horizontaal in. Bij een steak of filet van boven insteken betekent vaak dat je door het vlees heen prikt en het rooster meet.
- Raak geen bot en geen vetkern. Bot en vet geleiden warmte anders en geven een te hoge of te lage waarde.
- Zoek de laagste waarde. Duw een thermometer die direct uitleest langzaam door het vlees en kijk waar het getal het laagst is. Dat is de echte kern.
- Meet grote stukken op meerdere plekken. Bij een hele kip of kalkoen meet je borst en dij apart, bij een brisket zowel de dunne als de dikke kant.
Er zijn twee soorten thermometers die je op de barbecue nodig hebt. Een thermometer die binnen een paar seconden uitleest, is voor steaks, kip en vis. Een voeler met draad of draadloos, die tijdens het garen in het vlees blijft, is voor grote stukken en alles wat indirect of low & slow gaart. Een overzicht van de soorten en waar je op let, staat bij een kernthermometer kopen.
Controleer je thermometer af en toe. Vul een glas met ijsblokjes, schenk er een beetje koud water bij, roer en steek de thermometer erin. Hij hoort 0 graden aan te geven. Wijkt hij meer dan een graad af, kalibreer hem dan of houd rekening met het verschil.
De druktest
Je kunt gaarheid ook voelen door met je vinger op het vlees te drukken en het te vergelijken met de muis van je hand. Ervaren grillers komen daar bij steaks die ze vaak maken een eind mee. Maar het hangt sterk af van de cut, de dikte en het dier. Voor een dure côte de boeuf, een kip of een stuk dat je zelden maakt, is het geen vervanging voor een thermometer.
Rusten na de barbecue
Rusten doet twee dingen. Het vlees gaart door tot de eindtemperatuur, en het vocht dat tijdens het garen naar het midden is gedreven, verdeelt zich weer. Snijd je te vroeg, dan loopt er meer vocht op je plank.
| Wat | Rusttijd |
|---|---|
| Steaks, koteletten, kipfilet | 5-10 minuten |
| Varkenshaas, hele kip | 5-20 minuten |
| Grote stukken (côte de boeuf, rollade, kalkoen) | 15-30 minuten |
| Brisket | Minimaal 1 uur, liefst 2 uur of langer in een koelbox |
| Vis | 2-3 minuten |
Leg het vlees losjes onder folie, niet strak ingepakt, anders wordt de korst zacht. Meer over waarom dit werkt en hoe lang je bij welk stuk wacht, lees je in de kunst van rusten.
Veelgestelde vragen over de kerntemperatuur van vlees
Wat is het verschil tussen kerntemperatuur en gaartemperatuur?
De kerntemperatuur is de temperatuur in het midden van het vlees. De gaartemperatuur is hoe heet de barbecue of oven is, bijvoorbeeld 120 graden indirect. Je stelt de barbecue in op de gaartemperatuur en haalt het vlees eraf op de kerntemperatuur.
Welke kerntemperatuur is veilig?
Voor gevogelte 74 graden, voor gehakt en worst 70 tot 72 graden en voor kipgehakt 74. Rund, varken en lam uit één stuk mogen rosé, omdat de bacteriën aan de buitenkant zitten en die bij het grillen heet genoeg wordt.
Waarom stijgt de temperatuur na de barbecue nog?
De buitenkant is veel heter dan de kern. Die warmte trekt tijdens het rusten naar binnen. Bij een steak scheelt dat 2 tot 4 graden, bij een groot stuk of na een harde sear tot 5 of 6 graden.
Hoe meet je de kerntemperatuur zonder thermometer?
Met de druktest of door in te snijden kun je een schatting maken, maar dat is onnauwkeurig en bij kip onbetrouwbaar, omdat de kleur niets zegt over de temperatuur. Een eenvoudige insteekthermometer kost weinig en voorkomt veel mislukt vlees.
Geldt dezelfde kerntemperatuur in de oven als op de barbecue?
Ja. De gewenste temperatuur in het vlees is overal gelijk. Alleen de tijd om er te komen verschilt per barbecue, oven of pan.
Tinus
Tinus staat al meer dan 32 jaar fanatiek achter de barbecue. Wat begon met worstjes en speklappen op een simpele houtskoolbarbecue, is uitgegroeid tot low and slow, roken met hout en werken met een kernthermometer.
Op 123barbecues.nl schrijft hij over wat hij zelf doet: recepten met de temperaturen en tijden die hij aanhoudt, en uitleg over technieken zonder poespas. Zijn uitgangspunt is simpel: goed vlees, de juiste temperatuur en geduld.







